Het warmtenet in Midden- en West-Brabant levert warmte aan zo’n 51.000 huishoudens en ruim 350 bedrijven in Midden- en West-Brabant (waaronder delen van Breda en Tilburg). Sinds de aanleg in de jaren tachtig fungeert de elektriciteitscentrale van RWE in Geertruidenberg - beter bekend als de Amercentrale - als bron. Deze centrale is afgestapt van steenkool en draait sinds 2025 volledig op biomassa.
RWE kondigde eind 2022 aan dat ze per 1 januari 2027 stopt met het leveren van warmte uit de Amercentrale AC9 en het contract met Ennatuurlijk niet verlengt. Dit komt volgens Judith Koole, programmadirecteur Midden- en West-Brabant, omdat de economische vooruitzichten voor de Amercentrale na 2026 onzeker zijn.
Ontwikkeling nieuwe bronnen
De aankondiging kwam, volgens afspraak, vier jaar voor de einddatum van het contract. Het zorgt ervoor dat het warmtebedrijf de plannen voor het verduurzamen van het warmtenet in Midden- en West-Brabant versnelt, en op zoek gaat naar andere bronnen.
Externe factoren maken het er volgens Koole niet makkelijker op. Met de onzekerheid rondom de Wet collectieve warmte (waar nog geen klap op is gegeven, maar die inzet op publiek eigenaarschap van grote warmtenetten) en de netcongestie- en stikstofproblematiek, blijkt vier jaar kort dag. “Er zijn veel factoren waar wij geen invloed op hebben, terwijl we wel vanuit de Warmtewet de verplichting hebben om warmte te blijven leveren.”
Aquathermiewarmtepomp
Samen met RWE onderzoekt Ennatuurlijk alternatieven. Die studie komt uit bij een combinatie van een aquathermiewarmtepomp en e-boilers. RWE ontwikkelt die warmtepomp op het terrein in Geertruidenberg. Voor het energiebedrijf is een warmtepomp op aquathermie geen onbekende oplossing. “In hun portefeuille in Duitsland werken zij al met dit soort installaties”, zegt Koole. Een voorbeeld staat in Mannheim. De warmtepomp in Geertruidenberg zal warmte onttrekken uit het water van de rivier Amer, en die opwaarderen naar het juiste temperatuurniveau voor het warmtenet.
Twee e-boilers
De aquathermiewarmtepomp is volgens planning in 2028 operationeel. Wat in 2027 al wel inzetbaar is, zijn twee e-boilers op het pompstation van Ennatuurlijk in Geertruidenberg. De bouw ervan is inmiddels gestart. De e-boilers, vergelijkbaar met hele grote waterkokers, maken gebruik van duurzaam opgewerkte elektriciteit om water te verhitten.
Het vermogen van de e-boilers is ongeveer 120 MW. Ter vergelijking: het vermogen van de Amercentrale is ongeveer 350 MW. Ook is met RWE afgesproken dat het warmtenet nog tot vier maanden gebruik kan maken van ‘Amer-warmte’.
Dat is overigens geen kwestie van leveringszekerheid, verduidelijkt Koole. “We hebben ook gasketels en bio-olieketels. Die back-ups zijn en blijven er, maar we willen toe naar duurzamere warmte. Vanaf 2027 willen we meer dan de helft van onze warmte duurzaam leveren. Wij denken dat we met de boiler, gecombineerd met die vier maanden warmte uit de Amercentrale, een prima duurzaam alternatief hebben voor 2027.”
Duurzame leveringsmix
Vanaf 2028 komt daar de warmtepomp op basis van aquathermie bij. De warmtepompen krijgen een vermogen van 50 MW. “Dan heb je de eerste grote stappen naar duurzaam vermogen gezet. Aanvullende stappen volgen in de jaren daarna, zodat je kunt toewerken naar een duurzame leveringsmix.”
Ennatuurlijk zet de e-boilers eerst in voor de basislast. Zodra de warmtepompcentrale werkt, vullen de e-boilers de pieken in de warmtevraag in. Koole: “Omdat de warmtepomp meer warmte-efficiëntie oplevert. In de hiërarchie willen we de voorkeur geven aan de warmtepomp als hoofdbron.”
Warmtebuffer in ontwikkeling
Naast de warmtepomp en de e-boilers is er een warmtebuffer in de vorm van een opslagtank in ontwikkeling. Daarmee kan het warmtebedrijf warmte opslaan wanneer groene stroom het goedkoopst is. “Zodat we goed gebruik kunnen maken van de schommelingen in de elektriciteitsprijzen. Met die buffer kunnen we - zeker als de warmtepomp er is - die verschillende duurzame bronnen veel slimmer besturen.”
Voor zowel de e-boilers als de aquathermiewarmtepomp is SDE++-subsidie verstrekt (Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie). Voor de e-boilers is een overeenkomst getekend met Equans. Ennatuurlijk heeft daarnaast met TenneT een realisatieovereenkomst getekend voor de aansluiting van de e-boilers op het elektriciteitsnet. Ook heeft Ennatuurlijk maatschappelijke prioriteit ontvangen voor het gebruik van de netcapaciteit.
Voorbeeld verduurzaming warmtenetten
Volgens Koole kan het plan voor de verduurzaming van het warmtenet in Midden- en West-Brabant een blauwdruk zijn voor verduurzaming van andere netten van het warmtebedrijf. “Dit is ons grootste net en is daarom belangrijk voor ons. Het is ook de eerste die we op deze schaal verduurzamen. Dit kunnen we later weer gaan toepassen op een aantal van onze andere, kleinere netten. Het belangrijkste daarbij is dat we meerdere bronnen tot onze beschikking willen hebben en niet één bron.”
Bij het verduurzamen is het vooralsnog wel de vraag hoe de Wet collectieve warmte uitpakt voor het eigenaarschap van de warmtenetten. Het meerderheidsbelang bij grote warmtenetten komt in publieke handen, zo is de insteek van de wet. “Het feit dat de nieuwe wet er nog niet is en niet duidelijk is wat die wet betekent voor investeringen, maakt verduurzamingsplannen op dit moment moeilijker.”
Nog niet ingezet op aardwarmte
Voor de verduurzaming van het warmtenet in Midden- en West-Brabant is om die reden bijvoorbeeld nog niet ingezet op aardwarmte, zegt Koole. “Er was een ontwikkeling om aardwarmte uit Moerdijk via een leiding naar Geertruidenberg te brengen en daarmee het warmtenet te verwarmen. Dat is verreweg de meest duurzame en betaalbare optie. De onduidelijkheid in de wetgeving maakt dat dat voor ons geen oplossing is voor 2027 en 2028.” Koole sluit dat voor de toekomst overigens niet uit, omdat in de provincie Noord-Brabant “het aantal duurzame bronnen niet heel wild is.”
Ennatuurlijk onderzoekt voor de langere termijn ook mogelijkheden om de temperatuurregimes te optimaliseren. Lees: of de aanvoertemperatuur omlaag kan - het net draait nu nog op gemiddeld 105 graden in de winter en gemiddeld 90 graden in de zomer. Daardoor wordt het mogelijk om bijvoorbeeld industriële warmte uit Moerdijk aan het net te koppelen. “Voor de huidige plannen met de e-boilers en aquathermiewarmtepomp is daar nog geen sprake van. Maar we kijken daar in het verdere transitieplan wel naar.”
