Ik sta op de brug van een marinefregat. Zo’n grote grijze. Het is pikkedonker, de maan is nauwelijks zichtbaar. Ik zit te pielen met de knoppen van mijn communicatie. En dan hoor ik ineens het alarm ‘schip verlaten’. Shit! Ik heb per ongeluk het alarm geactiveerd.
Dus ik, midden in de nacht, over de scheepsomroep dat het vals alarm is en dat iedereen weer terug kan in zijn warme bedje. Want reken maar dat iedereen direct naast zijn bed staat met dat loeiharde en nogal serieuze alarm.
'Goede test, minder handig tijdstip'
Even later komt de commandant de brug op. Het moment waarvan ik wist dat het ging komen. Ik ben nog maar kort aan boord, weet nog niet wat ik kan verwachten. Ik ga van het ergste uit.
Ik vertel wat er is gebeurd. Het is donker, dus ik kan zijn gezicht niet goed lezen. Hij zegt: "Goede test, wat minder handig tijdstip". Vervolgens stapt hij naar buiten op de brugvleugel en steekt een sigaretje op. Ik sta nog even bij te komen van deze nuchtere en luchtige reactie. En van het feit dat hij om 3 uur ’s nachts een sigaret opsteekt.
Onduidelijke knoppen, grotere foutenkans
Een van de belangrijkste dingen die je moet leren als jonge zeeman zijn de knoppen op de brug. Die moet je zo snel mogelijk allemaal in het donker kunnen vinden. De knop waar het hier om ging was softwarematig. Ik kreeg geen verbinding, dus ik drukte nog een keer, en toen nog keer. Een gevalletje 'harder drukken, dan werkt het vast'. Drie keer drukken op de verkeerde knop betekent in dit geval: activatie van het alarm 'schip verlaten'.
Bij fysieke knoppen is dat risico over het algemeen kleiner. Tenminste, als de knoppen onderscheidend genoeg zijn. Denk aan je auto. De fysieke knop van het volume weet je vast goed te vinden. Heb je een software-gestuurde auto, dan is dit een stuk lastiger. Dan moet je goed mikken op het scherm om de juiste plek te vinden. Elke keer weer.
Ontwerp bepaalt mede het gebruiksgemak
In organisaties kom je dit fenomeen ook tegen. Vaak voeren we allerlei technische verbeteringen door waarbij software een grote rol speelt. Dat verandert vaak ook de zogenoemde usability oftewel het gebruiksgemak. Je moet veel bewuster kijken om iets te bedienen. Daar staan we alleen niet altijd bij stil.
Ook dit soort dingen maken onderdeel uit van de context van het werk. Het zijn relevante aspecten waar we van kunnen leren. Die soms zelfs kunnen leiden tot vervelende consequenties, zoals een incident. Kijk jij wel eens bewust naar ontwerp? Bijvoorbeeld bij een risicoanalyse of bij incidenten?
Kijken naar de context van het werk is vrij veelomvattend. De bril van het ontwerp kan in sommige gevallen tot interessante inzichten leiden. In mijn geval waren de consequenties gelukkig niet groot, maar in jouw geval misschien wel.
