Arbeidshygiënisten onderzoeken of de werkplek van medewerkers een gezonde plek is. En zo niet, wat er moet gebeuren om die plek wél gezond te maken. "Als wij ergens binnenkomen, ligt er een vraag", aldus gecertificeerd arbeidshygiënist Mariska Droog.  

In 2012 richtte zij samen met Tamara Onos Auxilium HSE op, dat werkt aan vraagstukken over arbeidsomstandigheden. Droog en Onos doen voornamelijk grotere opdrachten voor de industrie, de bouwsector en branches. "Medewerkers hebben bijvoorbeeld klachten en het bedrijf weet niet of dat komt door blootstelling aan gevaarlijke stoffen. Of ze laten een verdiepende beoordeling gevaarlijke stoffen uitvoeren om te voldoen aan wet- en regelgeving." 

Kijken hoe het proces in elkaar zit 

"Wij beginnen met kijken hoe het proces in elkaar zit, welke gevaarlijke stoffen het bedrijf gebruikt of welke er vrijkomen tijdens het proces. We doen een rondgang, waarbij ik ook medewerkers probeer te spreken. De volgende stap is de beoordeling." 

Soms is het proces zonneklaar en zie je direct welke maatregelopties er zijn. Droog: "Dan ben je snel klaar en kom je later terug voor een herbeoordeling. Is het niet meteen duidelijk, dan moet je schatten of meten. Bij meten ga ik met mijn koffertje aan de gang." Maar meten is geen doel op zich: "Het gaat om het onderkennen van de aanwezige risico's". 

Meer dan alleen gevaarlijke stoffen 

"We meten niet alleen hoe het ervoor staat met blootstelling aan gevaarlijke stoffen", vult Imke Breedveld aan. Behalve arbeidshygiënist is zij ook milieukundige en veiligheidskundige. Breedveld werkt voor ruim 25 middelgrote industriële bedrijven en beweegt zich vaak op het raakvlak van arbeidshygiëne en milieuhygiëne. Vooral de problematiek rond zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) is haar specialiteit.

"We meten en beoordelen alles wat een gezondheidsrisico met zich meebrengt. Zoals blootstelling aan geluid, straling of trilling. Dat kun je visueel beoordelen, maar er komen soms ook berekeningen of metingen bij kijken. Vaak is het een combinatie van alle methoden." 

Stapt de arbeidshygiënist weer de deur uit, dan ligt er een rapport of advies als vertrekpunt voor vervolgactie. Bij de praktische uitvoering daarvan kan de arbeidshygiënist het bedrijf ook de helpende hand bieden. "Als het gaat om de aanschaf van persoonlijke beschermingsmiddelen, bijvoorbeeld. Of het kiezen van een bepaalde afzuigtechniek", zegt Breedveld. "Ook help ik met bewustwording en train ik werknemers. Altijd praktisch, vanuit de metingen, gericht op gezond gedrag." 

Basic is minder basic dan het lijkt 

Rondkijken op een werkplek, waarmee het proces begint, is dagelijkse kost voor Droog en Breedveld. Dat is dan die basic characterization, Maar 'basic' is minder basic dan het lijkt."  

Wij doen niet zomaar wat", zegt Breedveld. "Om wat je visueel waarneemt op waarde te kunnen schatten, heb je bagage nodig. Opleiding, kennis en ervaring. Plus een zekere nieuwsgierigheid. Want niet alle risico's zijn direct zichtbaar. Denk aan schadelijke hoge tonen. Of aan straling of stofdeeltjes die je niet ziet, maar wel heel gevaarlijk zijn. Veel bedrijven werken in ploegendienst of hebben taakgerelateerde blootstellingen. Als je er alleen maar eventjes rondloopt, bestaat het gevaar dat je risico's mist. Dat je wat betreft de procesmatige samenhang van risico's de plank misslaat." 

Om wat je visueel waarneemt op waarde te kunnen schatten, heb je opleiding, kennis en ervaring nodig”

"Droog sluit zich hierbij aan. "Ik ga systematisch te werk", zegt zij. "Je hoeft dingen niet moeilijker te maken dan ze zijn. Zijn er mogelijkheden om de situatie op een gemakkelijke manier te verbeteren? En kan het bedrijf direct maatregelen treffen? Prima! Maar het is een misvatting om te denken dat je met een beetje rondkijken wel in de gaten hebt hoe het zit met de blootstelling. Zelfs met 100 jaar ervaring rolt er soms verrassend een risico uit, terwijl je aanvankelijk dacht dat het wel meeviel." 

Gemakkelijk oplosbare, maar ernstige blootstellingssituaties legt ze toch vast, zegt Breedveld. "Ik meet dan bewust, zodat de historische blootstellingslijn vastligt. Als medewerkers jaren later klachten krijgen, weten we wat ze vroeger hebben ingeademd als er een gezondheidsclaim komt." 

Basic characterization is vooronderzoek 

Droog denkt dat NEN 689 NEN 689 uitgaat van een ruime interpretatie van wat basic characterization inhoudt. "Waarbij je kiest voor een systematische aanpak. Van het in kaart brengen en identificeren van de stoffen tot het beoordelen. Dat gaat verder dan kijken, ruiken, snuiven en proeven. Het betekent ook: oude meetgegevens erbij halen, literatuuronderzoek doen, een schatting maken. Zodat je situaties die in orde zijn kunt scheiden van situaties waarin het niet pluis is. Op die manier is basic characterization een prima eerste stap voordat je aan metingen toekomt." 

Breedveld beaamt dit. Ook zij doet in de voorfase uitgebreid onderzoek, duikt in oude metingen, voert gesprekken, bekijkt de PBM, de maatregelen en de systemen. "Het 'kijken' waarover de norm spreekt, is heel technisch."  

Droog: "Alle input draagt bij aan de beoordeling of een situatie twijfelachtig is of niet. En of metingen en andere vervolgstappen nodig zijn om te beoordelen of er mogelijk schade is voor de gezondheid van medewerkers." Breedveld: "Het is het totaalplaatje waarmee je informatie vergaart op basis waarvan je maatregelen kunt treffen – die je vervolgens controleert en beoordeelt. Waarbij je weer start met de basic characterization. Het is een cyclisch proces. De basic characterization is niets meer dan een vooronderzoek. Dat is wat het letterlijk betekent." 

Beoordeling blootstelling op lange termijn 

Belangrijk daarbij, zegt Breedveld, is dat arbeidshygiënisten de blootstelling op langere termijn beoordelen. "Wij doen uitspraken over de gezondheid van mensen over 5, 10 of 20 jaar. Dat vereist zoals gezegd veel ervaring. Het is ook een hele verantwoordelijkheid om na een eerste blik te zeggen: 'Ik vind het wel goed, we hoeven niet verder te kijken'." 

Verder kijken, diepgaand inspecteren, staat misschien niet in de norm, maar het zit wel in hun arbeidshygiënistische aard. Droog: "Ik heb onderzoek gedaan bij een bedrijf waar een penetrante geur hing. Mijn meetmethoden leverden niks op. Toch was er die stank en gingen bij mij de alarmbellen af. Dan schakel je een laboratorium in en wordt het heel specialistisch, maar wel puur noodzakelijk." 

Breedveld: "Soms heb je te maken met biologische agentia. Medewerkers ruiken van alles, maar je meet geen gevaarlijke stoffen. Bacteriën en schimmels kunnen stankoverlast geven, al zijn het biologische stoffen." Droog: "Dat maakt ons vakgebied zo ontzettend leuk: doorgaan tot het gaatje met onderzoek. Juist als we het niet meteen weten." 

Basic characterization vereist kwalificaties 

Breedveld en Droog vinden basic characterization beiden een mooi startpunt, een relevante stap. Maar toepassing ervan vereist de nodige kwalificaties van de arbeidshygiënist. En het houdt niet op bij de basis, door de onverwachte risico's die je niet ziet maar die er wel zijn. "NEN 689 staat of valt met de toepassing ervan", zegt Droog. "Maar dat geldt voor elk vakgebied. Wie zijn vak niet verstaat, maakt missers."