Ik vraag Johan Tins waar hij arboprofessionals en werkgevers op attent wil maken. Hoe kunnen zij bijdragen aan een cultuur waarin veiligheid prioriteit krijgt?
"Vraag je mij naar de heilige graal om ongevallen te voorkomen? Ik zou willen dat ik die in handen had! Want elk ongeval is er één te veel. Maar helaas, eenvoudige oplossingen zijn er niet. Veilig werken moet collectief gedragen worden, van top tot teen zogezegd: van directie tot werkvloer. Veiligheid moet normaal zijn, de standaard. Daarvoor moet je wel iedereen aan boord krijgen. Wil iemand niet aan boord? Dan denk ik dat diegene het schip moet verlaten..."
8 tips om arbeidsongevallen te voorkomen
Gevaar schuilt vaak niet in grote fouten, maar in kleine signalen die medewerkers door gewenning niet meer opmerken. De oplossing zit dan ook vaak in kleine verbeteringen: letten op details, medewerkers betrekken en continu kritisch blijven. Tins geeft zijn 8 tips om arbeidsongevallen te voorkomen.
1. Waak voor schijnveiligheid
Acht jaar lang bleef de fabriek waar Tins werkte ongevalsvrij. Een prestatie waar ze trots op waren. Maar volgens hem leidde die periode van veiligheid ook tot een onzichtbaar gevaar. De risico's werden minder scherp gezien, veranderingen kregen onvoldoende aandacht en veilig werken leek vanzelfsprekend.
"Zorg dat je niet blind wordt voor de werkelijkheid en laat je aandacht niet verslappen."
2. Blijf alert bij veranderingen
Twee jaar voor het ongeval veranderde er door een grote update zoveel aan de machine dat de medewerkers eigenlijk met een compleet ander systeem te maken kregen. Toch leidde dit niet tot aanpassing van bestaande veiligheidsprotocollen. De risico's veranderden, maar de regels bleven gelijk.
"Aan de tekentafel van die update had hier meer aandacht aan besteed moeten worden. Maar in een productiebedrijf is het belangrijker om zo'n update in een zomerstop te realiseren dan ingewikkeld moeten doen over veiligheid."
3. Corrigeer met verbinding, niet met macht
Zorg dat je je als arboprofessional niet 'verheft' boven de werkvloer. Wie de werkvloer van bovenaf toespreekt, ontmoet vooral weerstand. Wie luistert, meedenkt en samenwerkt, bouwt vertrouwen op.
"Zoek de verbinding met de werkvloer, houd het laagdrempelig en zorg dat je bereikbaar bent. Wees terughoudend in corrigeren, maar blijf vooral het gesprek aangaan. Luister en word collega's van elkaar."
4. Betrek de werkvloer actief
Tins ziet dat veel veiligheidsbeleid top-down wordt uitgerold. Maar, vindt hij, managementsystemen functioneren pas echt goed als je binding hebt met de werkvloer.
"Praktisch opgeleide personen denken in oplossingen, niet in problemen. Vanuit die blik is veilig werken vaak een barrière voor een (snelle) oplossing. Je moet die mensen zelf laten ervaren dat veiligheid juist helpt."
5. Blijf klein kijken
Ook als de grote lijnen kloppen, kunnen er in kleine details grote risico's huizen. Zelfs in bedrijven die het aan de voorkant goed op orde lijken te hebben, kun je vaak door het mooie verhaal prikken.
"Ik kom vaak op plekken waar veiligheid voor in de mond ligt. Maar als ik dan langs een oogspoelflesje loop dat al 2 jaar over datum is, is er toch wel degelijk nog mogelijkheid tot verbetering."
6. Maak van veiligheid een natuurlijk, continu proces
Veiligheid moet niet aanvoelen als een verplicht nummer. Alleen als veiligheid een natuurlijk proces is, onderdeel uitmaakt van elke handeling, voorkom je ongelukken.
"Veilig werken moet voelen als ademhalen. Als iets vanzelfsprekends."
7. Kijk verder dan mooie cijfers
Key performance incicators (KPI's) zijn belangrijk, maar ze mogen nooit leidend zijn. Niet als dat de veiligheid op de werkvloer in gevaar brengt.
"Dan maar even niet het productiedoel halen. De gevolgen van een ongeval zijn, voor werknemer én werkgever, te groot om zomaar te negeren."
8. Investeer in psychosociale veiligheid
Elk jaar wordt er tijdens Workers Memorial Day aandacht geschonken aan een specifiek onderwerp. In 2025 is dat psychosociale veiligheid. Jaarlijks vinden er 270.000 arbeidsongevallen met verzuim plaats. Hiervan is 20% psychosociaal gerelateerd, aldus Tins. Dit zijn ziekmeldingen die gerelateerd zijn aan ongewenst gedrag, hoge werkdruk en de angst om (sociale) onveiligheid te bespreken.
"Als mensen zich niet veilig voelen om risico's te melden, heb je een veel groter probleem dan je denkt."
Arbeidsongevallen voorkomen: een veiligheidscultuur
Johan Tins ziet het als zijn missie om werkvloer en management met elkaar te verbinden. Door zijn eigen ongeval te analyseren volgens het gatenkaasmodel van de Engelse psycholoog James T. Reason, vertelt Tins dat ongevallen nooit door één fout ontstaan. Altijd stapelen kleine tekortkomingen zich op, totdat het misgaat.
"Ik denk dat 98% van alle ongevallen te voorkomen was geweest door het slachtoffer zelf. Menselijk gedrag is bijna altijd de oorzaak. Ook bij mij. Maar je ziet ook dat er heel veel andere factoren hebben meegespeeld bij mijn ongeval."
"Als je investeert aan de voorkant van de gatenkaas – met werkoverleg, met gesprekken, met echte aandacht – voorkom je dat de gaten samenvallen. Daarmee voorkom je een drama zoals ik dat heb meegemaakt."
