De Europese Commissie beschrijft in het pakket hoe bestaande elektriciteitsnetten moeten worden uitgebreid en beter met elkaar verbonden. Op die manier kan schone en relatief goedkope energie makkelijker tussen landen kan worden uitgewisseld. Volgens de Commissie draagt dit bij aan lagere prijzen voor huishoudens en bedrijven en wordt de energievoorziening minder kwetsbaar, mede doordat Europa verder wil afbouwen van Russische energie-invoer. Daarbij worden nieuwe afspraken voorgesteld over de verdeling van kosten tussen landen en over manieren om grote projecten gezamenlijk te financieren.
Een centraal onderdeel van het pakket is een versnellingsplan voor acht grote grensoverschrijdende verbindingen, door de Commissie aangeduid als 'energiesnelwegen'. Deze projecten zijn volgens de Commissie essentieel om knelpunten in het Europese netwerk weg te nemen. Ze krijgen daarom prioriteit en worden ondergebracht bij een speciale politieke coördinatie, ondersteund door Europese coördinatoren.
Vergunningen
Een groot knelpunt dat de Commissie wil aanpakken is de vergunningverlening. Uit cijfers van het Europese Agentschap voor Energietoezichthouders (ACER) blijkt dat een aanzienlijk deel van internationale netwerkprojecten vertraging oploopt, vaak ongeveer een jaar. De vergunningen vormen in veel gevallen meer dan de helft van de totale doorlooptijd.
De Commissie stelt daarom vaste termijnen voor: in de meeste gevallen mag de procedure maximaal twee jaar duren en bij complexere projecten maximaal drie jaar. Alle lidstaten moeten digitale loketten invoeren waar initiatiefnemers hun aanvraag kunnen indienen en kunnen volgen. Voor het vernieuwen of vervangen van bestaande onderdelen van het elektriciteitsnet kan tijdelijk een lichtere beoordeling gelden om vertraging te voorkomen.
Stikstof
Daarnaast doet de Commissie voorstellen om de regels voor stikstof aan te passen. Die moeten voorkomen dat tijdelijke uitstoot tijdens de bouw van netten tot langdurige vertraging leidt. De Commissie stelt dat de aanleg van elektriciteitsinfrastructuur op de langere termijn juist tot minder uitstoot leidt en dat landen dit moeten meewegen in hun beoordeling. Dit sluit aan bij een eerder Nederlands ‘non-paper’ uit augustus, waarin het ministerie van Klimaat en Groene Groei pleit voor het voorkomen van extra procedures bij beperkte, tijdelijke stikstofemissies.
Netbeheer Nederland reageert instemmend met de plannen van de Europese Commissie: “Netbeheer Nederland is blij met dit voorstel en merkt op dat het van belang is dat dit óók voor de infrastructuur voor duurzame gassen gaat gelden.” Producentenkoepel Energie-Nederland stelt: “Energie-Nederland is positief over de Europese aanpak en benadrukt tegelijkertijd dat het moment om door te pakken nú is aangebroken.” Maar tegelijk heeft de organisatie een kritische noot: "De extra lasten die ontstaan door flexibiliteit, opslag en vraagsturing komen grotendeels bij de markt terecht. Dit terwijl het doel is om het net optimaal te benutten en de energietransitie betaalbaar te houden. Dit zou meer aandacht moeten krijgen in de European Grid Package. Gratis flexibiliteit is een illusie."
Lobby
NVDE-voorzitter Olof van der Gaag noemt de stikstofpassages belangrijk. "Hierdoor zouden honderden energieprojecten weer door kunnen." Eerder dit jaar al pleitte de NVDE voor het versoepelen van de stikstofregels voor energieprojecten. “Onze lobby heeft bijgedragen aan het opnemen van stikstof in de Europese teksten, maar de druk kwam van meerdere kanten." Zoals bijvoorbeeld van CDA-Europarlementariër Tom Berendsen, die in juli de Europese Commissie vroeg om tijdelijke bouwemissies, zoals stikstof tijdens de aanleg van netten, niet langer als belemmering voor vergunningverlening te laten werken. De Commissie antwoordde dat dit onderwerp zowel in het European Grids Package als in de nieuwe Industrial Decarbonisation Accelerator Act (die sinds september Industrial Accelerator Act wordt genoemd) wordt meegenomen.
Van der Gaag vermoedt niet dat versoepeling van de stikstofregels automatisch betekent die speelruimte ook meteen wordt gebruikt. "Natuurlijk willen we niet dat er nu overal dieselaggregaten verschijnen. Maar dat verwacht ik ook niet. Batterijen als aggregaat zijn CO2-vrij, gezonder voor mensen op de bouwplaats en worden - mede door stimuleringsmaatregelen - steeds goedkoper.”
Planning
De voorstellen van de Europese Commissie gaan nu naar het Europees Parlement en de Raad, die ze volgens de gewone wetgevingsprocedure behandelen en kunnen wijzigen voordat ze worden vastgesteld. Wanneer deze nieuwe regels in Nederland zullen gaan gelden is nog niet duidelijk. Volgens Olof van der Gaag zal de besluitvorming in Brussel vermoedelijk rap gaan. "Maar de uitwerking ervan in het Nederlandse beleid zal waarschijnlijk meer tijd in beslag nemen."
